Vergeving

Details
Geschreven door Willem de Vink

Relaties zijn lang niet altijd veilig. Mensen kunnen elkaar veel leed aandoen. Soms trekt de pijn die je hebt opgelopen 'n diep spoor in je leven. Dat kan leiden tot boosheid en allerlei wraakgevoelens, die je als 'n last met je meedraagt. In andere gevallen voel je je schuldig omdat je zelf leed berokkend hebt. Ook dat kan 'n last zijn die nauwelijks te dragen is. Wat doen we met de schade die we opliepen in relaties? Het evangelie bevat een geheim dat herstel kan brengen. Het kan zo'n kracht uitoefenen dat mensen weer vertrouwen krijgen in elkaar...


Slachtoffers en daders kom je op allerlei niveau's tegen. Gezinsleden liggen met elkaar overhoop, maar ook hele volksstammen. We hoeven daarbij niet direct aan de Balkanlanden te denken, want dichter bij huis houden heel wat Nederlanders hun wrok tegenover Duitsers in stand. Waarom? Misschien denken we dat we er recht op hebben de ander terug te pakken als die ons iets heeft misdaan. Wraak nemen lijkt doodnormaal. Ik-zal-het-je-betaald-zetten! Maar ja... als de ander er net zo over denkt, blijven we met z'n allen om ons heen slaan. De wraakoefeningen gaan door, en door, en door - van generatie op generatie. Veel boosheid wordt doorgegeven van vader op zoon. Veel schuld ook. Er is maar één manier om deze repeterende breuk een halt toe te roepen. Dat is vergeven.

Wat is vergeven?
Vergeven is de ander z'n schuld niet toerekenen. Je zou 't hem of haar betaald kunnen zetten - maar je doet 't niet. De vuist die je gebald hield, open je tot een hand die zich naar de ander uitstrekt. Alleen zo ontsnap je uit 'n spiraal van wraakgevoelens, onverschilligheid en zinloosheid, en krijg je weer zicht op 'n zinvol leven.
Maar hoe doe je dat, vergeven? En wat mag je ervan verwachten, als je de ander iets hebt aangedaan?
Vaak wordt er gedacht dat je om vergeving moet vragen. Dat is een misvatting. Vergeving moet je geschonken worden. De dader moet z'n wangedrag erkennen, maar hij mag niet verwachten dat z'n slachtoffer hem dan ook maar gelijk vergeeft. Die heeft daar z'n tijd voor nodig, het proces om z'n gevoelens onder ogen te komen en vrijwillig te beslissen wat-ie daarmee doet. Wel kan het erkennen van schuld en het tonen van berouw door de dader het proces van vergeving bij het slachtoffer op gang helpen.
Vergeving schenken is niet gemakkelijk en al helemaal niet vanzelfsprekend. Het slachtoffer moet niet alleen z'n pijn onderkennen, maar ook de gevolgen daarvan. Vervolgens moet-ie zich afvragen of hij z'n wraakgevoelens wil loslaten en de dader onder ogen wil komen. Het zal op 'n ontmoeting aan moeten komen, wil het proces van vergeving een serieuze kans van slagen hebben. Maar wat staat je te wachten als het zover komt dat je het over je lippen krijgt dat je de ander vergeeft? Je moet er wel echt van overtuigd zijn dat je de ander wil vergeven!

Alles komt aan 't licht
Kwaad heeft de neiging zich te verbergen.We kunnen proberen weg te stoppen wat we hebben ondergaan of wat we hebben aangericht. Maar we dragen het met ons mee en vroeg of laat komt 't tevoorschijn. 'Geen schepsel is voor God verborgen,' staat er in Hebreeën 4 vers 13. Hij zal ons rekenschap vragen. We zullen de diepe ernst van alles wat we deden en hebben meegemaakt onder ogen moeten zien. Schuld bekennen en vergeven kunnen daarbij helpen.
Zowel daders als slachtoffers denken nog wel eens dat 't bij vergeven ook vergeten is. Maar dat is 'n misvatting. Het is vergeven en verwerken. Voor het slachtoffer betekent dit dat je de ander de schuld niet aanrekent, maar leert leven met 't verdriet dat je is aangedaan. De herinnering blijft. De pijn blijft. Je blijft getekend. Ik weet dat uit eigen ervaring en schreef daarover 'n boek met dezelfde titel: 'Getekend'. Daarin beschrijf ik hoe de relatie met m'n vader (die van m'n moeder scheidde toen ik twaalf was) uiteindelijk uitmondt in vergeving. En dat verandert veel! Nu hoef ik m'n boosheid over het leed dat-ie aanrichtte niet meer op hem te richten, maar kan ik tot rust komen. Ik kan m'n vader met andere ogen bekijken en mezelf eigenlijk ook.
Voor het slachtoffer heeft vergeving schenken een heilzame uitwerking. Wraakgevoelens worden opgeruimd, zodat de lucht kan opklaren. Voor de dader is vergeving ontvangen echter maar de helft van 't verhaal. Hij (of zij) hoeft niet meer de wraak en veroordeling van de ander te duchten, maar zal wel de consequenties van eigen daden moeten aanvaarden. Hij zal de schade moeten opruimen die werd aangericht. Want ook na vergeving blijft dit principe van kracht: 'Wat een mens zaait, zal hij oogsten' (Gal. 6:7).

Waarom vergeven?
Vergeving kan een relatie redden. Want na vergeving is verzoening mogelijk. Je rekent de ander het kwaad niet langer toe (je vergeeft elkaar). Daarop kan een relatie zich herstellen (je verzoent je met elkaar). Vervolgens kun je samen verder.
In het maatschappelijk leven wordt momenteel veel aandacht besteed aan verzoening: denk aan de excuses van Nederland aan Indonesië en die van Japan aan Nederland, de afhandeling van de Joodse tegoeden, het 'mea culpa' van de Paus. In Nederland en Engeland organiseerden de kerken een 'millenniumgebed', waar iets onder woorden werd gebracht van een schuldbekentenis. Ook Koningin Beatrix besteedde veel aandacht aan het belang van verzoening in haar kerstrede tijdens de eeuwwisseling. "Verzoening is een ingewikkeld proces", zei ze. "Het is het sluitstuk van een lange gang, die mensen die lange tijd tegenover elkaar hebben gestaan, samen moeten gaan."
Verzoening heeft dus te maken met 't verleden en met de toekomst. Het maakt nare gebeurtenissen uit 't verleden ongedaan, om relaties in de toekomst mogelijk te maken. Het is echter niet gezegd dat vergeving altijd verzoening uitwerkt. Soms is 't onmogelijk om weer 'n normale relatie op te bouwen. Dat kan zijn als de persoon in kwestie je teveel leed berokkend heeft om 'm nog in je nabijheid te kunnen verdragen. Vergeving is dan het uiterste wat je kunt bereiken. Het kan ook zijn dat de ander is overleden. Maar ook dan is het mogelijk om het beeld wat je van die persoon had bij te stellen door hem of haar te vergeven en vervolgens de bevrijdende werking van vergeving te ervaren.

Vergeving werkt
Wij mogen ons laten inspireren door Gods Geest om anderen te vergeven. De manier waarop God met mensen omgaat wordt door vergeving bepaald. Hij is vol van genade en waarheid, staat er in de Bijbel. Hij brengt de waarheid aan het licht, maar omdat Hij genadig is, wil Hij ons vergeven. Heel het aardse leven van Jezus was erop gericht om dat tot uitdrukking te brengen (Joh. 1:16-18). De betekenis van het kruis waaraan Hij stierf draait om vergeving. Wie van God vergeving ontvangt en dat op zich laat inwerken, krijgt 'n totaal nieuwe kijk op relaties, die op den duur z'n sporen na laat. Wie zelf vergeving van God ontvangt en dat in een intieme relatie met Hem doorleeft, leert ook anderen vergeven. Je ontdekt meer en meer de herstellende kracht van vergeving.
Allereerst doet vergeving jezelf goed. Je wordt bevrijd van de beknellende aanwezigheid van iemand op wie je boos bent omdat die je wat aandeed. Je kunt opnieuw beginnen en moed vatten om relaties te herstellen en nieuwe relaties aan te gaan.
Daarnaast kan het de mensen om je heen goed doen. Allereerst degene die je hebt vergeven. Maar ook anderen. Je bent milder geworden en hebt aan diepgang gewonnen, omdat je naar het diepste punt van je gevoelens bent afgedaald, om daaruit op te klimmen.
Ten derde kun je anderen helpen. Onze verwondingen tekenen onze identiteit. Wie we zijn, zijn we onder andere geworden door de pijn die we ondergingen. Daarmee mogen we iets gaan betekenen voor anderen.

Voorbeelden van verandering
Mensen die gedreven werden door agressie of die onder agressie te lijden hadden, kunnen dankzij Jezus veranderen in mensen die vrucht voortbrengen. De Bijbel geeft daar schitterende voorbeelden van. Neem Paulus, een man die door haatgevoelens werd gedreven. Hij zou het die 'mensen van de weg' betaald zetten, die het waagden zijn godsdienst in discrediet te brengen. Zijn onvergevingsgezindheid dreef 'm tot waanzin: hij werd 'n moordenaar. Totdat Jezus ingreep. Paulus ontving vergeving en kon op zijn beurt anderen vergeven. Na een proces van dertien jaar werd-ie erop uitgestuurd om het evangelie van vergeving en verzoening naar Europa te brengen (Gal. 1:11-2:2)!
Er wordt weleens beweerd dat mannen moeilijker kunnen vergeven dan vrouwen. Maar schijn bedriegt. Vrouwen laten hun onvrede soms maanden en jaren achtereen doorzieken. Voorbeelden van zulke vrouwen zijn Michal en Isobel. Toch kan het ook anders. Denk aan Maria van Magdala. Maria was 'n getraumatiseerde vrouw, gepijnigd door demonen. Wie had haar dat leed bezorgd? We weten 't niet. Het doet er ook niet toe. Jezus kwam in haar bestaan en bevrijdde haar uit 'r ellende (Luk. 8:2). En kijk. Ze was de eerste die Hem na zijn opstanding uit de dood mocht ontmoeten - en de eerste die erop uitgestuurd werd om het bevrijdende evangelie te prediken (Joh. 20:11-18)!

Moeilijk: vergeven?
Laten we maar eerlijk zijn: vergeven is bar moeilijk. Je denkt dat je jezelf voor de gek moet houden. Alsof het niet echt gebeurd zou zijn wat jou is aangedaan. Maar leven met haat is ook moeilijk. Het vreet jezelf op: je humeur, je zelfvertrouwen, je hoop op de toekomst.
Vergeven is moeilijk. Het kost tijd om onder ogen te komen waar de pijn zit. Hoe diep die is. Wat er is aangericht. En het kost moed. Je moet eerlijk worden, je schaamte opzij zetten, voor de dag komen met wie je bent; ook met je boosheid en pijn.
Vergeven is moeilijk. Maar God helpt ons. Jezus zei: "Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen." God kent ons. Hij leeft met ons mee. En Hij vergeeft. Hij heeft in Jezus aangetoond dat Hij ons serieus neemt - zowel met onze schuld, als met onze pijn. Hij voelt met ons mee. Hij vergeeft en herstelt, en Hij draagt ons naar die dag waarop Hij de prijs uitkeert van alles wat we hebben gedaan en elkaar hebben aangedaan. Dan zal Hij ons vragen: "En wat heb jij met de vergeving gedaan die Ik jou heb aangereikt?" Want ook al is vergeven moeilijk, het is noodzakelijk. Het is een levensvoorwaarde. Jezus zei: "Indien gij de mensen niet vergeeft, zal ook uw hemelse Vader uw overtredingen niet vergeven" (Matt. 6:15).

Vergeven is niet alleen moeilijk. Eigenlijk is het onmogelijk. Als wij onze eigen rechter waren, zouden we er niet aan beginnen. We zouden de ander resoluut veroordelen, en onszelf erbij. Tegelijkertijd zouden we onszelof hopeloos in de nesten werken, want iedereen is schuldig, wijzelf incluis. Maar de Bijbel leert dat God de Rechter is. Het oordeel berust bij Hem, niet bij ons. Hij oefent wraak uit. En Hij kan vergeving schenken. Vergeving is een gave. Gods gave. Wie die gave ontvangt, kan 'm ook inzetten voor anderen. Paulus schrijft dat we kunnen vergeven omdat Jezus ons vergeven heeft (Ef. 4:32, Kol. 3:13). God reikt ons in Jezus het vermogen aan om anderen te vergeven.